ميرزا بيگ جنابدى

23

روضة الصفويه ( فارسى )

سران قزلباش و عدم تمركز قدرت در حكومت مركزى ، به مرزهاى كشورمان حمله‌ور شده و دست به قتل و غارت زدند . ليكن در اين اوضاع مغشوش ، حمزه ميرزا كه در چند مورد با مردانگى خود حملات عثمانيها را دفع كرده بود ، با توطئهء عدّه‌اى از سرداران قزلباش چراغ عمرش به دست دلاكش ، خداوردى نام ، خاموش مىشود . بعد از اين اتّفاق ، ايرانى كه در اثر سياست صحيح و تدبير شاه اسماعيل و پسرش شاه طهماسب ، با كسب وحدت ملّى توانسته بود به عنوان قدرتى بزرگ در محافل سياسى و نظامى آن روز جهان مطرح شود ، به روزى مىافتد كه آرامش و آسايش از آن رخت برمىبندد و هر صاحب قدرتى در گوشه‌اى از آن دم از استقلال و خودسرى مىزند . تا اينكه شاهزاده عبّاس ميرزا ، فرزند ديگر سلطان محمّد ، به كمك مرشد قلى خان و با استفاده از بىثباتى حكومت مركزى در سال 996 شهر قزوين را تسخير و با نام شاه عبّاس بر تخت سلطنت مىنشيند . سالهاى اوّليّهء سلطنت اين پادشاه ، مصروف از بين بردن ياغيان داخلى اخراج و انهدام قدرتهاى بيگانه از خاك ايران ؛ مىگردد به عبارت ديگر سالهاى اوّليّهء دوران شاهنشاهى شاه عبّاس شاهد وقايعى است كه طىّ آنها قدرت سلطنت در گيرودار از ميان بردن عصيانها و سركشىهاى داخلى است ، و دوران بعدى حكومت اين شاه مصروف طرد متجاوزين بيگانه ؛ به ويژه دولت عثمانى مىشود . آخرين واقعه‌اى كه در كتاب حاضر از آن نام برده شده است توجّه حافظ احمد پاشا ، سردار روم ، است جهت تصرّف دارالسّلام بغداد كه بر اثر دلاوريهاى زينل خان بيگدلى موفق به اين كار نمىشود . شرح ماجراهايى كه رئوس آنها از نظرتان گذشت در كتاب روضة الصّفويّة به تفصيل آمده است . درست است كه شرح اين ماجراها در ديگر كتب تاريخى مربوط به اين دوران از جمله عالم‌آراى عباسى اسكندر بيگ ، احسن التواريخ حسن بيگ روملو ، نقاوة الآثار محمّد بن افوشته‌اى ، تاريخ عبّاسى جلال الدّين محمّد يزدى منجّم شاه عبّاس ، عالم‌آراى صفوى و ديگر اسناد و مدارك دوران صفويّه آمده است ، ولى از جمله امتيازهايى كه اين كتاب بر كتب مشابه اين است كه وقايع مندرج در اين كتاب ، يا در كتب ديگر نيامده و يا اگر آمده بطور خلاصه و گذرا مطرح شده است . علاوه بر آن ميرزا بيگ به غير از شرح واقعات و رخدادهاى معروف دوران صفوى ، از شرح و بيان رويدادهاى جزيى ، از جمله آداب و رسوم مربوط به آن دوران ، چشم‌پوشى نكرده و آنها را با قلمى دقيق و موشكافانه توضيح داده است ؛ مخصوصا اوضاع و احوال دوران شاه عبّاس ، كه مؤلّف شخصا در اكثر حوادث و رويدادها حضور داشته و آنها را مفصّلا شرح داده است .